Zarządzanie środowiskiem w przemyśle spożywczym

Zarządzanie środowiskiem w przemyśle spożywczym w Polsce – podsumowanie kolejnego projektu polsko-duńskiego

	The Royal Danish Embassy



	Stowarzyszenie "Polski Ruch Czystszej Produkcji"

Stowarzyszenie „Polski Ruch Czystszej Produkcji”, wspólnie z partnerami duńskimi zrealizowało trzeci z kolei projekt z zakresu doskonalenia Systemów Zarządzania Środowiskiem (SZŚ) do zgodności z międzynarodowym standardem ISO 14001. Tym razem, po branżach elektromaszynowej i drzewnej, przyszedł czas na przemysł spożywczy.

Wieloletnia współpraca z Duńczykami w dziedzinie SZŚ zaowocowała opracowaniem rozbudowanej metodyki doskonalenia tych systemów, w oparciu o narzędzia wykorzystywane przez firmę Carl Bro a/s oraz wiedzę i doświadczenia konsultantów z obu krajów. Przy wykorzystaniu tych narzędzi oraz dzięki ich stałemu udoskonalaniu, przeprowadzono pełne wdrożenie sformalizowanych Systemów Zarządzania Środowiskiem w pilotażowych zakładach branży elektromaszynowej:

Żywiecka Fabryka Sprzętu Szpitalnego
„Famed” SA
Fabryka Aparatury Chłodniczej „Fach” SA Cieszyn

oraz czterech przedsiębiorstwach branży drzewnej:

Bieszczadzkie Zakłady Przemysłu Drzewnego w Rzepedzi – Grupa Nowy Styl
Stolarka Wołomin SA
Tartak i Zakład Stolarski Janina i Wacław Witkowscy w Rychłowicach k/o Wielunia
Wielkopolskie Tartaki „Witar” – Tartak Tyble

Obecnie do tego grona dołączyły cztery zakłady z przemysłu spożywczego, o czym piszemy szczegółowo w niniejszym biuletynie.

Wszystkie wspomniane projekty, w tym również obecnie zakończony, składały się z następujących faz:

Wprowadzenie – opracowanie materiałów i zorganizowanie konferencji wprowadzającej dla przedsiębiorstw i innych organizacji reprezentujących określone branże, po których przedsiębiorstwa mogły wnioskować o udział w projekcie. Fazę tę kończył wybór przedsiębiorstw do kolejnego etapu.
Przeprowadzenie wstępnych przeglądów środowiskowych i utworzenie środowiskowych planów działań. Wybór zakładów do kolejnej fazy
Wdrażanie Systemów Zarządzania Środowiskiem zgodnych z ISO 14001 i/lub EMAS w wybranych przedsiębiorstwach pilotażowych
Rozpowszechnianie informacji o projekcie i jego wynikach – faza prowadzona równolegle z pozostałymi, poprzez publikację artykułów prasowych, biuletynów – m.in. Biuletyn Projektu oraz informacje w biuletynie „Czystsza Produkcja”, informacje przekazywane na seminariach i konferencjach, notatki w Internecie.

Wspomniane projekty finansowane są przez duńskie agencje rządowe, a w ich promowanie aktywnie angażuje się Ambasada Królestwa Danii, pełniąca funkcję doradczą, mająca na uwadze rozwinięcie współpracy przedsiębiorstw duńskich i polskich.

Założenia Projektu

Głównym celem Projektu „Zarządzanie środowiskiem w przemyśle spożywczym w Polsce” było przygotowanie Systemów Zarządzania Środowiskiem (SZŚ) w wybranych polskich przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego do spełnienia międzynarodowych standardów w tym zakresie. Umożliwiłoby to wzmocnienie konkurencyjności tych przedsiębiorstw wobec rynków zachodnich oraz doprowadziło do ograniczenia ich wpływu na środowisko, poprzez wykorzystanie Czystszych Technologii, działań porządkowych, itp.

Wytyczono też następujące cele szczegółowe:

rozpoczęcie prac nad wdrażaniem SZŚ w 10-12 polskich przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego, poprzez opracowanie wstępnego przeglądu środowiskowego i określenie kluczowych zagadnień środowiskowych, wymagających poprawy
wdrożenie pełnego SZŚ, zgodnego z wymaganiami ISO 14001 i/lub EMAS w 4-6 z tych przedsiębiorstw
uzyskanie przez jedno z przedsiębiorstw biorących udział w projekcie certyfikatu zgodności z normą ISO 14001.
rozpowszechnianie wiedzy dotyczącej korzyści z wdrażania SZŚ w przemyśle spożywczym w Polsce wśród zainteresowanych tym stron (przedsiębiorstw, konsultantów, organizacji branżowych, władz, itp.).

Udział w Projekcie był dla uczestniczących w nim zakładów bezpłatny, przy czym koszty ewentualnej certyfikacji musiałyby ponieść same przedsiębiorstwa. W ramach Projektu przewidziano jednakże „próbny” audit przedcertyfikacyjny, wykonywany przez firmę Carl Bro.

Zasadniczą część pracy w ramach Projektu przedsiębiorstwa wykonały we własnym zakresie, mając cały czas do pomocy grupę doświadczonych duńskich oraz polskich konsultantów, służących im na bieżąco inspiracją oraz fachową pomocą, przy wykorzystaniu odpowiednich narzędzi, zapewniających właściwą jakość prac i ich ciągły postęp.

Przedsiębiorstwa biorące udział w fazie pełnego wdrożenia SZŚ miały możliwość wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie Świadectwa Przedsiębiorstwa CP (dzięki dostosowaniu ich SZŚ do wymagań nowoczesnej, zapobiegawczej strategii Czystszej Produkcji) a także okazję nawiązania kontaktów z organizacjami duńskimi, podczas wyjazdu szkoleniowego do Danii.

Realizatorzy Projektu

Projekt został zainicjowany i sfinansowany przez Danish National Agency for Enterprise and Housing. Prowadziło go konsorcjum składające się z wiodącej duńskiej firmy konsultingowej Carl Bro a/s oraz Stowarzyszenia „Polski Ruch Czystszej Produkcji” – organizacji posiadających bogate doświadczenia w realizacji podobnych projektów, dotyczących wdrażania SZŚ oraz transferu Czystszych Technologii w krajach Europy Środkowej i Wschodniej.

W Projekt zaangażowana była też Ambasada Królestwa Danii w Polsce.

W organizacji kursu szkoleniowego w Danii uczestniczyła organizacja „Green City Denmark”, której naczelnym celem działalności jest umożliwianie nawiązywania kontaktów partnerskich firm duńskich z przedsiębiorstwami zagranicznymi.

Przebieg Projektu

Projekt prowadzony był przez 2 lata (2002–2003) i – jak wspomniano we wstępie do niniejszego biuletynu – podzielony został na 4 fazy. Krótki opis ich przebiegu zaprezentowano poniżej.

Faza I – przygotowanie Projektu i konferencja otwierająca

Celem tej fazy, która rozpoczęła się z początkiem stycznia 2002 roku, było poinformowanie o celach i założeniach Projektu wybranych, zainteresowanych organizacji polskiego przemysłu spożywczego oraz znalezienie jego potencjalnych uczestników.

Dla oficjalnego otwarcia Projektu, dnia 4 kwietnia 2002 w Hotelu Victoria w Warszawie odbyła się konferencja otwierająca Projekt, zatytułowana „Zarządzanie środowiskiem w przemyśle spożywczym w Polsce”. Głównym jej celem było przedstawienie korzyści płynących ze sprawnego zarządzania środowiskiem polskim przedsiębiorstwom sektora spożywczego, przedstawicielom władz i innych organizacji oraz zaprezentowanie Projektu jego potencjalnym uczestnikom.

Konferencja "Zarządzanie środowiskiem w przemyśle spożywczym"

W spotkaniu wzięło udział 101 osób z 70 organizacji, w tym 56 przedsiębiorstw sektora spożywczego.

Konferencja odbyła się pod patronatem Ambasady Królestwa Danii. Otwarcia konferencji dokonał Ambasador Królestwa Danii w Polsce – Pan Laurids Mikaelsen. Wykłady wygłosili przedstawiciele firmy Carl Bro (ogólna prezentacja Projektu i zasady przystąpienia do udziału, wymagania Unii Europejskiej w odniesieniu do przemysłu spożywczego), Stowarzyszenia „Polski Ruch CP” (zasady zarządzania środowiskiem, wprowadzenie do ISO 14001) oraz przykładowego Przedsiębiorstwa CP, które wdrożyło już system zgodny z ISO 14001 – Akwawitu SA Leszno (doświadczenia z wdrażania Systemu Zarządzania Środowiskiem w polskim przedsiębiorstwie). Istotną częścią konferencji była również dyskusja na temat możliwości uczestnictwa w nim, z konsultantami Polskiego Centrum CP oraz Carl Bro a/s.

Ambasador Królestwa Danii - Pan Laurids Mikaelsen, podczas otwarcia konferencji.

Wnioski o udział w Projekcie zgłosiły 23 przedsiębiorstwa. W wyniku wstępnej analizy tych zgłoszeń wyłoniono 12 zakładów do kolejnej fazy. Były to:

Arla Foods Sp. z o.o. w Gościnie
Carlsberg Okocim SA w Brzesku
Cukrownia „Lublin” SA
„Dega” Zakład Pracy Chronionej Sp. z o.o.
w Sianowie
Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Sierpcu
Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Piątnicy
„Polinord” Sp. z o.o., w Karlikowie
Rzeźnictwo-Wędliniarstwo; Zofia i Józef Konarczak w Pogorzeli
„Solmar” Sp. z o.o. w Darłowie
Spółdzielnia Mleczarska „Mlekovita” w Wysokiem Mazowieckiem
Zakłady Mięsne „Bartek” w Sierakowie
Zakłady Mięsne „Krokus” w Krokowie

Faza II – przeglądy środowiskowe i plany działań środowiskowych

24 kwietnia 2002, w Ambasadzie Królestwa Danii w Warszawie, odbyło się pierwsze zorganizowane w ramach Projektu seminarium szkoleniowe, poświęcone głównie zagadnieniom związanym z polityką środowiskową i wstępnym przeglądem środowiskowym. Zaprezentowano wykłady dotyczące planowania i organizacji Systemu Zarządzania Środowiskiem, Czystszych Technologii oraz wstępnego przeglądu środowiskowego. Podczas seminarium przeprowadzono też sesję pracy grupowej, w czasie której przedstawiciele zakładów przedyskutowali i zestawili swoje potrzeby w zakresie zarządzania środowiskiem i polityki środowiskowej. Analiza potrzeb miała na celu określenie dlaczego poszczególne zakłady chcą wdrażać SZŚ oraz czego przedsiębiorstwa i ich otoczenie oczekują od tego systemu. Uczestnicy zaproponowali też organizację swoich SZŚ i sposoby motywowania załogi. Podczas seminarium przekazano uczestnikom narzędzia oraz wzorcowe formularze, ułatwiające planowanie i przeprowadzanie przeglądów środowiskowych.

Celem prac nad wstępnym przeglądem środowiskowym było uzyskanie środowiskowego obrazu przedsiębiorstw, określenie wpływów środowiskowych związanych z ich działalnością, identyfikacja istniejących oraz przyszłych wymagań prawnych w obszarze ochrony środowiska i bezpieczeństwa pracy, itp. Aby pomóc przedsiębiorstwom w przygotowaniu przeglądów polscy konsultanci odwiedzili wszystkie 12 zakładów.

W dniach 28 czerwca – 5 lipca konsultanci z Carl Bro a/s oraz Stowarzyszenia „Polski Ruch CP” wspólnie odwiedzili po raz kolejny wszystkie zakłady. Celem wizyty były przede wszystkim: pomoc w dokończeniu wstępnych przeglądów środowiskowych oraz przedstawienie spostrzeżeń i propozycji dla przyszłej działalności związanej z zarządzaniem środowiskiem w ww. przedsiębiorstwach. Spostrzeżenia i rekomendacje przesłano do zakładów, w formie raportów.

Dnia 24 września 2002 w Warszawskim Domu Technika NOT odbyło się drugie seminarium szkoleniowe, poświęcone dwóm zagadnieniom: dokończeniu wstępnych przeglądów środowiskowych oraz ustalaniu priorytetowych wpływów na środowisko.

Na wstępie uczestnicy wysłuchali wykładów dotyczących auditu energetycznego jako narzędzia CP oraz bilansów masowych. Stanowiły one źródło inspiracji dla przedsiębiorstw do przeprowadzonej następnie sesji pracy grupowej, podczas której dyskutowano nad koniecznością ewentualnego poszerzenia zakresu przygotowanych przeglądów.

Tematem kolejnego wykładu było określanie priorytetowych wpływów na środowisko. Prezentacja ta dała uczestnikom podstawy teoretyczne do kolejnej sesji pracy w grupach, podczas której mieli oni za zadanie wybranie kryteriów dla ustalania najistotniejszych wpływów środowiskowych i wstępne nadanie im priorytetów.

Dokonanie oceny zidentyfikowanych podczas przeglądu wstępnego wpływów i nadanie im priorytetów (przy pomocy zbudowanych w tym celu modeli), pozwoliły zakładom na wyznaczenie znaczących aspektów środowiskowych, a w konsekwencji również obszarów do potencjalnych usprawnień dla doskonalenia efektów ich działalności środowiskowej.

Seminarium szkoleniowe "Ustalanie priorytetowych wpływów na środowisko".
Ole Stokholm Nielsen (Carl Bro a/s) podczas wykładu.

Seminarium szkoleniowe "Ustalanie priorytetowych wpływów na środowisko".
Sesja pracy w grupach.

15 listopada 2002 w Domu Technika w Warszawie zorganizowano kolejne seminarium szkoleniowe, dotyczące ustalania celów, zadań i planów działań środowiskowych. Przedstawiciele przedsiębiorstw wysłuchali wykładów dotyczących omawianych zagadnień oraz ułożyli przykładowy zestaw celów i zadań w ramach prac grupowych.

Seminarium "Cele i zadania środowiskowe. Plany działań środowiskowych"

Po seminarium, w dniach 18 – 22 listopada 2002 konsultanci z Polski i Danii złożyli wizyty w przedsiębiorstwach. Konsultacje te były ostatnim punktem II fazy, po którym dokonano wyboru zakładów do pełnego wdrożenia SZŚ zgodnego z ISO 14001 i/lub EMAS. Ostatecznie do II fazy zostały wybrane następujące przedsiębiorstwa:

Spółdzielnia Mleczarska „Mlekovita” w Wysokiem Mazowieckiem
Cukrownia „Lublin” SA
Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Piątnicy
Zakłady Mięsne „Bartek” w Sierakowie
Zakłady Mięsne „Krokus” w Krokowie

Faza III – wdrażanie pełnego SZŚ zgodnego z ISO 14001 i/lub EMAS

Dnia 16 stycznia 2003 w Domu Technika NOT w Warszawie zostało zorganizowane seminarium szkoleniowe dla uczestników III fazy Projektu, dotyczące opisu Systemu Zarządzania Środowiskiem w poszczególnych zakładach. Uczestnicy wysłuchali serii wykładów dotyczących struktury i składników Księgi Środowiskowej oraz wzięli udział w pracy grupowej, której efektem było opracowanie konspektów ich własnych Ksiąg Środowiskowych.

W dniach 2–7 lutego 2003, dla uczestników grup projektowych zakładów zakwalifikowanych do III fazy Projektu zorganizowano wyjazd szkoleniowy do Danii, pod hasłem „Duński przemysł spożywczy i stosowane w nim technologie” („Danish Food Processing Industry and Technology”). Podczas wizyty uczestnicy mieli okazję wysłuchać wykładów, dotyczących zarządzania środowiskiem oraz nowoczesnych technologii w przemyśle spożywczym. Wzięli też udział w serii wizyt w przedsiębiorstwach branży spożywczej (ubojnie, zakłady przetwórstwa mięsnego, mleczarnie, cukrownia) oraz u producentów wyposażenia i kompletnych instalacji dla tego przemysłu (m.in. rozwiązania w zakresie automatyzacji linii produkcyjnych czy oczyszczania ścieków). Ta część kursu dała uczestnikom możliwość zapoznania się z praktyką zarządzania środowiskiem, jak również z wieloma interesującymi rozwiązaniami technologicznymi i organizacyjnymi. Równocześnie stanowiła dla polskich zakładów okazję do nawiązania kontaktów z partnerami duńskimi.

Wkrótce potem, z przyczyn niezależnych od Projektu, z dalszych prac wycofała się Cukrownia Lublin. Uczestnictwo w Projekcie kontynuowały aż do końca 4 zakłady.

W dniach 12–15 maja 2003 konsultanci Carl Bro a/s i Stowarzyszenia „Polski Ruch CP” przeprowadzili wizyty konsultacyjne w zakładach kontynuujących udział w Projekcie. W czasie spotkań przekazali oni swoje uwagi dotyczące nadesłanej przez nie dokumentacji SZŚ, przedyskutowali możliwe do wprowadzenie zmiany oraz plany przyszłego wdrażania systemów w poszczególnych przedsiębiorstwach.

Kolejnym etapem było przygotowanie zakładów do samodzielnego przeprowadzenia wewnętrznych auditów SZŚ. W dniach 23–24 czerwca 2003 w Międzybrodziu Żywieckim miało miejsce ostatnie seminarium szkoleniowe, poświęcone auditom środowiskowym, ze szczególnym uwzględnieniem auditów wewnętrznych. Omówione zostały takie zagadnienia, jak: rodzaje auditów i techniki auditowania, procedury i narzędzia auditowania oraz przegląd wykonywany przez kierownictwo W ramach seminarium przeprowadzono również sesje pracy w grupach, podczas których uczestnicy mieli okazję samodzielnie przygotować materiały do przeprowadzenia auditów w przykładowym przedsiębiorstwie, FAMED SA Żywiec, w którym następnego dnia w ramach ćwiczeń grupowych auditowali 4 wybrane obszary. Seminarium zakończyło wstępne przygotowanie dokumentacji dotyczącej auditów dla przedsiębiorstw uczestniczących w Projekcie, harmonogramu auditów, szkoleń i wdrażania SZŚ.

W dniach 29 września–1 października 2003 miały miejsce ostatnie wizyty konsultacyjne w przedsiębiorstwach. Do połowy października zakłady wprowadziły uzgodnione poprawki do systemu i złożyły kompletną dokumentację do auditów kończących Projekt.

W dniach 3–7 listopada 2003 konsultanci firmy Carl Bro, przy współpracy konsultantów Stowarzyszenia „Polski Ruch CP”, przeprowadzili audity przedcertyfikacyjne we wszystkich 4 firmach biorących udział w III fazie Projektu. Znalezione niezgodności i spostrzeżenia zostały wstępnie przekazane zakładom podczas spotkań zamykających audity. Szczegóły zostały zebrane w raportach, które otrzymały poszczególne przedsiębiorstwa. Po wprowadzeniu odpowiednich działań korygujących wszystkie zakłady będą gotowe do certyfikacji na zgodność z ISO 14001.

Faza IV – rozpowszechnianie informacji

W ramach Projektu opublikowano 4 Biuletyny Projektu w wersji polskiej i angielskiej. Na bieżąco zamieszczano też informacje na stronie internetowej Polskiego Programu CP (adres w stopce redakcyjnej niniejszego biuletynu) oraz w biuletynie informacyjnym „Czystsza Produkcja”, rozpowszechnianym m.in. podczas konferencji i seminariów organizowanych przez Stowarzyszenie „Polski Ruch CP”. Zorganizowano też 2 konferencje – wspomnianą już otwierającą Projekt oraz warsztaty dla organizacji branżowych spoza Projektu – pod hasłem „Zarządzanie środowiskiem w przemyśle spożywczym”.

W celu rozpowszechnienia wyników Projektu oraz przedstawienia korzyści i możliwości wynikających z nowoczesnego zarządzania środowiskiem, 25 listopada 2003 br. w Hotelu Victoria w Warszawie zostanie zorganizowana konferencja zamykająca Projekt „Zarządzanie środowiskiem w przemyśle spożywczym”.

Wyniki Projektu zostaną zaprezentowane przez jego kierowników, jak również reprezentantów 2 uczestniczących w nim zakładów: Mlekovity i Krokusa. Przedstawią oni korzyści wynikające z wdrażania SZŚ oraz napotykane w tym procesie trudności. Kontynuacją tych prezentacji będą wystąpienia zaproszonych ekspertów, dotyczących możliwych do uzyskania korzyści wynikających ze sprawnego zarządzania oraz referaty na temat nowoczesnych, przyjaznych dla środowiska technologii. Podczas konferencji zostaną również wręczone certyfikaty uczestnictwa w Projekcie oraz ukończenia szkolenia z zakresu auditowania środowiskowego.

Efekty realizacji Projektu

Projekt został zrealizowany wg ustalonego planu wdrażania, w ramach określonego wcześniej budżetu, a wszystkie wytyczone w nim cele zostały osiągnięte. Zorganizowano szeroką akcję informacyjną dla zwiększenia świadomości środowiskowej, w 12 zakładach przeprowadzono wstępne przeglądy środowiskowe, co umożliwiło m.in. identyfikację problemów środowiskowych.

W 4 z przedsiębiorstwach wprowadzono nowoczesne SZŚ, zgodne z międzynarodowymi standardami w tym zakresie.

Najważniejszy aspekt funkcjonowania SZŚ w pilotażowych przedsiębiorstwach to oczywiście stałe zmniejszanie uciążliwości dla środowiska. Podczas trwania Projektu zrealizowano szereg usprawnień środowiskowych, jako wynik rekomendacji zawartych w raportach kończących fazę II oraz realizacji zdefiniowanych podczas wdrażania SZŚ celów i zadań środowiskowych.

Przykładowo, Mlekovita przyjęła do realizacji następujące cele:

Redukcja emisji do atmosfery. We wrześniu br. rozpoczęto realizację tego zadania, poprzez montaż nagrzewnicy powietrza zasilanej gazem na wydziale proszkowni. W roku 2007 zostanie wyeliminowana kotłownia węglowa.
Redukcja koncentracji zanieczyszczeń w ściekach. Cel został już częściowo osiągnięty, poprzez modernizację oczyszczalni ścieków pod koniec 2002 roku. Na przyszły rok planowany jest zakup dodatkowych urządzeń do napowietrzania ścieków. W 2004 nastąpi zmniejszenie ładunku doprowadzanych ścieków, poprzez modernizację stacji mycia na poszczególnych wydziałach, ujednolicenie stosowania środków chemicznych w zakładzie i dalsze ciągłe szkolenie pracowników w zakresie obsługi stacji mycia oraz kontroli stężeń środków myjących.
Redukcja zużycia energii. Zadanie zostało już osiągnięte w czerwcu br. Na wydziale serowni nastąpiła wymiana transformatorów i kondensatorów na urządzenia energooszczędne. Na wydziale mechanicznym rozbudowany został układ do nadzorowania zużycia energii oraz zautomatyzowano pracę maszynowni chłodniczej. W oczyszczalni ścieków dokonano, w ramach modernizacji, wymiany urządzeń na energooszczędne, wprowadzono wizualizację i monitorowanie zużycia energii i procesu oczyszczania ścieków.

W Piątnicy przyjęto następujące cele:

Redukcja zużycia środków chemicznych. Przeprowadzono remont instalacji przewodowej i sterującej stacji mycia CIP oraz jej rozbudowę o piąty tor mycia i udoskonalono programy mycia. Realizacja jest już prawie zakończona, aczkolwiek oczekiwane efekty ekologiczne zostaną osiągnięte dopiero po skorygowaniu parametrów pracy nowego toru.
Racjonalna gospodarka energią elektryczną. W ramach realizacji tego celu zakupiono oprzyrządowanie i mierniki energii elektrycznej. Instalację urządzeń zakończono. Aktualnie trwa etap monitorowania zużycia energii, który zakończy się oceną osiągniętych efektów i określeniem kryteriów operacyjnych.
Ograniczenie zużycia oleju opałowego i energii elektrycznej. Przewidywany montaż instalacji odzysku ciepła i zimna został odłożony na przyszły rok, z uwagi na możliwość pozyskania na ten cel środków z funduszu SAPARD.
Poprawa jakości wody do celów technologicznych i technicznych. Realizowana jest budowa stacji uzdatniania. Powstał już budynek, plany i schematy technologiczne, podpisana została umowa z wykonawcą.

Poza tym zakład ograniczył o prawie połowę zużycie wody na linii produkcji serka wiejskiego, przy porównywalnym poziomie produkcji. Plany na przyszłość to:

Rozwiązanie problemu hałasu zewnętrznego,
Zmiana paliwa w kotłowni z oleju opałowego na gaz ziemny (trwa podciąganie instalacji gazowej),
Podjęcie działań organizacyjnych, zmierzających do dalszej redukcji ilości ścieków i ładunku zawartych w nich zanieczyszczeń.

W Zakładach Mięsnych Bartek określono następujące cele środowiskowe:

Efektywne wykorzystanie wody w aspekcie zużycia stałego i zmiennego. Ma zostać osiągnięty poprzez wyeliminowanie strat wody w okresie zimowym, zmniejszenie zużycia wody do chłodzenia wędlin o 60% stosunku do 2002 roku oraz przeszkolenie załogi w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą. Cel ten jest planowany do realizacji, aczkolwiek Zakład już teraz może się poszczycić znaczną redukcją zużycia wody w skali Zakładu, w porównaniu z początkami prac w ramach Projektu.
Zmniejszenie ilości odpadów opakowaniowych (kartonu i folii). Opakowania kartonowe i folia są segregowane w całym Zakładzie. Wynika to w dużej mierze z wymagań dotyczących bezpieczeństwa zdrowotnego żywności. Znacznie zmniejszono ilość odpadów kartonowych poprzez zastosowanie w sieci firmowej i handlowej opakowań zwrotnych. Planowane są działania dla większego ograniczenia powstawania odpadów z folii.
Redukcja emisji do atmosfery z etapu obróbki termicznej. Na przyszły rok planowana jest modernizacja systemu wędzenia.

Aktualizacja pozwoleń środowiskowych z uwagi na podejmowane działania środowiskowe.

Krokus przyjął do realizacji następujące cele:

Zmniejszenie zużycia wody do produkcji. Jest on realizowany poprzez zakończoną już instalację Centralnej Myjni Zakładu (obecnie trwają próby technologiczne) a także planowaną instalację nowych urządzeń do chłodzenia wędlin, założenie wodomierzy oraz udoskonalenie systemu oparzania i mycia (ich realizacja rozpocznie się w pierwszym półroczu 2004).
Zmniejszenie zużycia energii cieplnej potrzebnej do ogrzania wody technologicznej. W końcowej fazie montażu jest instalacja nowych urządzeń chłodniczych z systemem odzysku ciepła, pierwsze efekty będą widoczne pod koniec listopada. Będzie też prowadzony monitoring ,,produkcji” ciepłej wody, za pomocą założonego w tym celu wodomierza (ocena efektów).
Zmniejszenie zużycia chemicznych środków myjących i dezynfekujących. Wspomniana wyżej Centralna Myjnia Zakładu będzie automatycznie dozować te środki.
Zwiększenie udziału segregowanych odpadów komunalnych do odpadów ogółem. Obecnie segregowane są już metale, kartony i papier, folie i opakowania plastikowe. Prowadzone są rozmowy z odbiorcą odpadów, który będzie odbierał je do recyklingu; wyniki realizacji tego celu będą lepsze od zakładanych.

W przyszłości zakład zamierza zainstalować wymiennik ciepła powietrza wywiewowego i nawiewowego na wydziale wędzarni, co umożliwi jeszcze większą oszczędność energii cieplnej.

Konferencja podsumowująca Projekt

25 listopada 2003 w Hotelu Victoria w Warszawie odbyła się konferencja zamykająca Projekt „Zarządzanie środowiskiem w przemyśle spożywczym”. Jej celem było rozpowszechnienie wyników Projektu oraz przedstawienie korzyści i możliwości wynikających z nowoczesnego zarządzania środowiskiem. Członkom grup projektowych wręczono zaświadczenia o uczestnictwie w Projekcie, natomiast absolwentom kursu audytorów wewnętrznych - certyfikaty ich ukończenia.

Konferencja „Zarządzanie środowiskiem w przemyśle spożywczym”

Jednym z punktów konferencji było uroczyste podpisanie przez 4 pilotażowe zakłady Międzynarodowej Deklaracji Czystszej Produkcji UNEP.

Podpisanie Deklaracji CP UNEP przez Mlekovitę

Podpisanie Deklaracji CP UNEP przez OSM Piątnica

Podpisanie Deklaracji CP UNEP przez Zakłady Mięsne "Bartek"

Podpisanie Deklaracji CP UNEP przez Zakłady Mięsne "Krokus"

Podsumowanie

Spośród 4 zakładów uczestniczących w III fazie jedno wdrożyło w ramach Projektu wyłącznie SZŚ, dwa zintegrowały go z posiadanymi systemami zarządzania jakością, zaś jedno (Bartek) wdrożyło równocześnie 4 systemy: zarządzania jakością, środowiskiem, bezpieczeństwem i HACCP (w tym przypadku zakład korzystał również z bieżącej pomocy lokalnej firmy konsultingowej). Piątnica przystąpiła do certyfikacji SZŚ na zgodność z ISO 14001 już na początku listopada 2003., przy okazji ponownej certyfikacji systemu jakości i HACCP. Zakład uzyskał pozytywną rekomendację po zakończonym audicie certyfikacyjnym. Pozostałe przedsiębiorstwa planują przystąpienie do certyfikacji w możliwie krótkim czasie – jeszcze w tym, lub w przyszłym roku. Dzięki posiadanym certyfikatom przedsiębiorstwa te będą bardziej atrakcyjnymi partnerami dla zagranicznych klientów, co oznacza, że zostały osiągnięte również korzyści rynkowe.

Przedsiębiorstwa wybrane do udziału w Projekcie mogą stanowić dziś porównanie, a dokładniej mówiąc – wzorzec dla pozostałych polskich przedsiębiorstw branży spożywczej w Polsce, wdrażających lub planujących wdrażanie SZŚ.

Zespół konsultantów pragnie przekazać podziękowania wszystkim uczestniczącym w Projekcie przedsiębiorstwom, za wniesiony przez nie wkład pracy, a zarazem jeszcze raz wyrazić przekonanie, że zdobyte doświadczenia będą dla nich wartościowe w przyszłości. Wskazują na to pozytywne wyniki przeprowadzonych auditów oraz zaangażowanie, z jakim poszczególne firmy realizują zadania z zakresu zarządzania i ochrony środowiska.