Historia projektu „Czystsza Produkcja a ochrona środowiska”

Historia projektu „Czystsza Produkcja a ochrona środowiska” (41. Szkoła CP)

Danuta Lepucka[1]

Projekt „Czystsza Produkcja a ochrona środowiska” zrealizowano przez Naczelną Organizację Techniczną w Opolu, przy wsparciu merytorycznym Polskiego Ruchu Czystszej Produkcji w Katowicach, w ramach działania 2.1 ZPORR, który został zakwalifikowany do realizacji przez Wojewódzki Urząd Pracy w Opolu na lata 2004-2005. Złożony projekt uzyskał średnią arytmetyczną 91,5 punktu na 100 możliwych, w związku z czym przeszedł pozytywną weryfikację merytoryczną i został umieszczony na liście rankingowej projektów rekomendowanych do finansowania ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

Projekt wymagał ogromnej wiedzy w przygotowaniu. Zorganizowany przez NOT kurs dla osób pragnących zdobyć wiedzę w tym zakresie pomógł w opracowaniu projektu, w którym należało uzasadnić potrzebę jego realizacji. W tym przypadku pomogła znajomość Czystszej Produkcji, dyrektyw unijnych w ochronie środowiska. Projekt jest spójny ze strategią rozwoju Województwa Opolskiego, wkomponowuje się w długookresową Strategię Trwałego Rozwoju Polska 2025 z 26 czerwca 2000r., w której do priorytetów zaliczono edukację i ochronę środowiska. Dokument wyznacza kierunki rozwoju informacyjnego, wskazuje na konieczność opracowania systemu powszechnego kształcenia ustawicznego umożliwiającego poznawanie nowych możliwości i rozwiązań technicznych. Pozwolił on urzeczywistnić w wytycznych ujętych w II Polityce Ekologicznej Państwa kilka dokumentów przyjętych przez Sejm w 2000 roku. Jednym z ważnych elementów jest narodowa strategia edukacji ekologicznej „przez edukację do zrównoważonego rozwoju”.

W projekcie wskazano bariery, na które napotykają beneficjenci, uzasadniono wybór rodzaju oraz charakteru realizowanego wsparcia, jak również, do kogo jest ono adresowane. Należało przedstawić sposób rekrutacji, założyć rezultaty, ilość przeszkolonych osób, co zagwarantuje osiągnięcie zakładanego efektu, będzie stanowić o sukcesie, jak zostanie zapewnione funkcjonowanie i finansowanie projektu oraz osiągnięcia po zakończeniu finansowania z EFS, wykazać strukturę zarządzania projektem, doświadczenie, metody monitorowania i pomiarów oraz planowane wydatki.

Szkolenie poprzedziło seminarium poświęcone zagadnieniom związanym z Czystszą Produkcją, polegające na ciągłym, zintegrowanym, zapobiegawczym wpływaniu na procesy, produkty i usługi, zmierzającym do zwiększenia efektywności produkcji i usług oraz redukcji zagrożenia dla ludzi i środowiska przyrodniczego.

Uczestnicy szkolenia otrzymali wyczerpującą informację jak Unia Europejska przykłada szczególną uwagę do technologii przyjaznych środowisku, dzięki którym nie dopuszcza się do powstawania zanieczyszczeń u źródła. Ta metoda jest bardziej skuteczna, aniżeli redukcja zanieczyszczeń na końcu procesu technologicznego, czyli „na końcu rury”.

Czystsza Produkcja może być stale ulepszana poprzez zastosowanie nowych technologii czy lepszą organizację zarządzania. Sięgając do roku 1998, gdzie Czystsza Produkcja stała się faktem na terenie województwa opolskiego, wówczas opracowano 18 projektów minimalizacji odpadów dając w skali roku imponujący efekt ekonomiczny, który zamknął się kwotą 2 196 492 PLN, pozwolił zmniejszyć ilość odpadów stałych, zużycie wody, odprowadzanych ścieków, zużycie energii elektrycznej, węgla i koksu, oleju opałowego oraz zmniejszenie emisji pyłowych i gazowych.

Ogłoszenie prasowe, seminarium informacyjne pozwoliło zrekrutować 52-osobowy zespół, który wytrwał do końca projektu. Szkolenie rozpoczęło się 15 stycznia 2005 roku i trwało 264 godziny do 4 czerwca 2005 roku. W trakcie szkolenia, które odbywało się w dni wolne od pracy przeprowadzono wiele wykładów zgodnie z poniższym programem:

Program szkolenia „Czystsza Produkcja a ochrona środowiska”

L.p.	Tematyka zajęć	Liczba godzin
1.	Główne problemy ekologiczne świata. Sztokholm 1972, istota koncepcji zrównoważonego rozwoju – Rio 1992 roku, konwencja w zakresie ocieplania klimatu – Kioto 1998 r.	1
2.	Czystsza Produkcja jako strategia ochrony środowiska w Polsce	1
3.	Stan środowiska w województwie opolskim – działalność kontrolna Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska	2
4.	Program Ochrony Środowiska i kierunki działań	2
5.	Ustawa o ochronie środowiska	2
6.	Ustawa o czystości i porządku w gminach	2
7.	Ustawa prawo wodne	2
8.	Ustawa o odpadach	2
9.	Ustawa o ochronie przyrody	2
10.	Międzynarodowy program Czystszej Produkcji	2
11.	Procedura wdrażania systemu Czystszej Produkcji w zakładzie, samorządzie lub innej instytucji	2
12.	Zasady finansowania inwestycji i przedsięwzięć inwestycyjnych Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej	1
13.	Środki pomocowe dla wdrażania Czystszej produkcji	2
14.	Pozwolenia zintegrowane	2
15.	Handel emisjami	2
16.	Zasady i techniki oceny gospodarki odpadami oraz sporządzanie bilansu odpadów	2
17.	Zasady i techniki gospodarki odpadami	2
18.	System zarządzania środowiskiem według norm ISO 14000 i EMAS. ISO i EMAS a Czystsza Produkcja	2
19.	Warunki uzyskania świadectwa CP	2
20.	Prezentacja zakładów i przedsiębiorstw wdrażających projekty CP	10
21.	Analiza techniczna, bilans materiałowy i opracowanie przykładowego projektu CP	2
22.	Kredyty preferencyjne wspierające inwestycje ekologiczne	1
	Razem:	48

Wykładowcami były osoby, które legitymowały się dużym stażem w tematach, wykładał dyrektor, zastępca Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Wojewódzkiego w Opolu, dyrektor Wydziału Prawnego Urzędu Wojewódzkiego w Opolu, Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Opolu, Wojewódzki Konserwator Przyrody, dyrektor Banku Ochrony Środowiska, Wiceprezes Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu, naczelnik Wydziału ds. Europejskich Urzędu Miasta Opola, specjalista Urzędu Marszałkowskiego, Naczelnik Wydziału ds. odpadów Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Wojewódzkiego, specjalista ds. systemów zarządzania środowiskiem z Zakładów Koksowniczych w Zdzieszowicach, konsultanci (opiekunowie opracowanych projektów).

Kierownikiem projektu została Danuta Lepucka – przewodnicząca oddziału Stowarzyszenia „Polski Ruch Czystszej Produkcji” w Opolu, stroną merytoryczną zajął się prof. dr hab. inż. Zygfryd Nowak – Prezes Stowarzyszenia „Polski Ruch Czystszej Produkcji”.

W trakcie szkolenia uczestnicy zaproponowali tematy projektów, utworzono zespoły, które pod nadzorem konsultantów przystąpiły do opracowania prac, czyli projektów minimalizacji odpadów. W szkoleniu udział brały osoby pracujące w samorządach, instytucjach i przedsiębiorstwach. Zaproponowano 22 tematy do opracowania. Odbyło się wiele konsultacji zbiorowych, indywidualnych i zespołowych. Prace w końcowym rezultacie zapewniły efekt ekonomiczny, ekologiczny i społeczny, który po wdrożeniu da wyliczalne efekty. Część projektów nie będzie wdrożona w chwili obecnej.

Należy podkreślić, że wszystkie projekty zostały obronione. Dało to dużo emocji i satysfakcji, beneficjenci wykazali się dużą znajomością zagadnień związanych z ochroną środowiska i Czystszą Produkcją. Wiele projektów to innowacja w PRCP. Przykładowo:

- „Minimalizacja nośników energetycznych i materiałów” – Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Opolu,

- „Wprowadzenie zasad Czystszej Produkcji w indywidualnym gospodarstwie” – Indywidualne gospodarstwo rolne Ewy i Edwarda Grzeszczuk,

- „Zmniejszenie zużycia energii elektrycznej w oświetleniu ulic przez zastosowanie zegarów astronomicznych i lamp energooszczędnych” – Urząd Gminy Tarnów Opolski.

- „Wykorzystanie osadów ściekowych do preparacji wsadu węglowego w procesie technologicznym produkcji koksu” - Zakłady Koksownicze „Zdzieszowice” Sp. z o.o..

Wykłady i konsultacje odbywały się w Turawie i Opolu oraz spotkania indywidualne zespołów z konsultantami, którzy objęli opiekę nad zespołami opracowującymi projekty, według określonych procedur. Obronę prac wyznaczono na 4-5 czerwca 2005 roku w Jarnołtówku. Analizując projekty należy uznać, że jest to ogromna praca inżynierska wykonana przez zespoły autorskie, których celem była redukcja zrzutów zanieczyszczeń do środowiska.

Tabela nr 1 przedstawiająca opracowane projekty wykazała, jakie tematy podjęto celem opracowania, wiele jest innowacyjnych z zastosowaniem technologii prośrodowiskowych. Efekty będą się przekładać na następne lata, a szkolenie stworzyło drogę beneficjentom do ubiegania się o tytuł międzynarodowego Eksperta CP.

Tabela 1

Realizacja projektu „Czystsza Produkcja a Ochrona Środowiska” w ramach działania 2.1 ZPORR

Lp	Nazwa zakładu	Tytuł projektu	Zespół autorski	Konsultant	Odpady stałe	Woda m³/ rok	Efekty ekonomiczne i ekologiczne PLN/rok	Efekty ekologiczne i inne (en. El., olej opałowy, emisja gazów itp.)		Efekty społeczne
1.	Urząd gminy Tarnów Opolski	Zmniejszanie zużycia energii elektrycznej w oświetleniu ulic przez zastosowanie zegarów astronomicznych i lamp energooszczędnych	Małgorzata Łukomska Zbigniew Bahryj	Franciszek Piguła	-	-	600.000	-pył zawieszony -SO₂ -CO -NO₂	-0, 25 Mg/r -0, 11 Mg/r -0,441Mg/r -0,0098Mg/r	-
2.	Zakłady koksownicze „Zdzieszowice” sp. z o. o. w Zdzieszowicach	Wykorzystanie osadów ściekowych do preparacji wsadu węglowego w procesie technologicznym produkcji koksu	Krzysztof Kowolik Piotr Kata	Jolanta Pacek	-	20.800	206.700	-energia elektryczna 20900 kWh/rok		-
3.	Urząd miejski w Baborowie	Zmniejszenie wpływu wody o złych parametrach na zdrowie części mieszkańców gminy Baborów poprzez optymalizację gospodarki wodą we wsi Raków	Tomasz Andrzejak Grażyna Barbaruk Barbara Pluta	Mirosław Ziemski	-	-	26.569,00	-polepszenie parametrów wody poprzez zmniejszenie ilości azotanów w wodzie co ograniczy do minimum prawdopodobieństwo wystąpienia chorób wśród mieszkańców		-ograniczenie wizyt u lekarza
4.	Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej „EKOM” Sp. z o. o. w Nysie	Zmniejszenie zużycia paliw płynnych poprzez zmiany organizacyjno-technologiczne	Zdzisław Rizler Tadeusz Skopek Jacek Chwalenia	Iwona Bilińska	-	-	69.397,40	-olej napędowy 8100 l/rok -olej silnikowy 40 l/rok		-
5.	Wodociągi i Kanalizacja w Opolu Sp. z o. o.	Wykorzystanie sieci telemetrycznej do optymalizacji i automatyzacji sterowania przepompowni ścieków celem ograniczenia przelewów awaryjnych surowych ścieków do rzeki Odry	Tomasz Kochanowski Grzegorz Szołtysik	Mirosław Ziemski	-	-	20.215, 00	-olej opałowy 7 Mg/rok -olej napędowy 1,8 Mg/rok -możliwość całkowitej redukcji napływu osadów ściekowych na składowisko lub ich emisja do środowiska		-
6.	Remondis Opole Sp. z o. o.	Minimalizacja składowanych odpadów poprzez segregację	Ewa Jagusiak-Dziubandowska Magdalena Bobrowska	Bronisław Kamieniarz	-	-	30.738, 48	-wzrost ilości surowców, -mniejsza ilość składowanych odpadów, -wydłużenie czasu eksploatacji składowiska		-
7.	Huta Małapanew Sp. z o. o. \| w Ozimku	Minimalizacja ilości wytwarzanych odpadów formierskich poprzez wbudowę instalacji do regeneracji zużytych mas formierskich	Bożena Juszczyk Małgorzata Zawiślak Grzegorz Zawiślak	Ewa Bagińska	21, 02 Mg/rok	-	2.466, 530	-emisja pyłów 9 Mg/rok		-
8.	Powiatowa Stacja Sanitarno- Epidemiologiczna w Opolu	Minimalizacja nośników energetycznych i materiałów	Jarosław Kaczmarek Robert Szopiany Remigiusz Durlik	Franciszek Piguła	600 kg/rok	-	28.000, 00	-		-zmiana paliwa na gaz w samochodzie służbowym
9.	Zakład komunalny Sp. z o. o. w Opolu	Ograniczenie ilości składowanych odpadów mineralnych na miejskim wysypisku odpadów komunalnych w Opolu	Krzysztof Gaworski Barbara Jankowska Małgorzata Rabiega Dariusz Bajno	Bronisław Kamieniarz	-	-	313.514,00	-sprzedaż kruszywa 2.578 Mg/rok		-zmniejszenie-minimalizacja odpadów na składowisku -uzyskanie pełnowartościowego kruszywa -budowa składowiska i wydobycie -likwidacja nielegalnych składowisk
10.	Gmina Bierawa	Minimalizacja odpadów komunalnych poprzez ich segregację w gminie Bierawa	Michał Klimek-pełnomocnik Joanna Szefer	Jolanta Pacek	249 Mg/rok	-	33.820,00	- przedłużenie żywotności składowiska - zmniejszenie emisji gazów i pyłów w wyniku spalania części odpadów przez społeczność lokalną - likwidacja dzikich wysypisk		-stworzenie dodatkowego etatu -wdrożenie prawidłowych nawyków wśród mieszkańców -poprawa warunków bytu i komfortu życia mieszkańców
11.	EKOBAU sp. z o. o.	Minimalizacja odpadów niebezpiecznych poprzez realizację inwestycji polegającej na budowie nowego składowiska do ich unieszkodliwiania	Barbara Lepucka Małgorzata Lepucka	Jolanta Pacek	-zmniejszenie odpadów niebezpiecznych o 180 Mg / rok	-	7.535,00	- zmiana paliwa na gazowe w samochodach - regeneracja z kwatery spowoduje minimalizację odpadów		-akcje edukacyjne i promocyjne dotyczące idei CP adresowane do wszystkich pracowników firmy
12.	Lasaffre bio-corporation S.A w Wołczynie	Rolnicze wykorzystanie płynnych odpadów przy produkcji drożdzy na przykładzie Lasaffre bio-corporation S.A w Wołczynie	Magdalena Kornacka Marta Wąsik Maciej Starek	Franciszek Piguła	-	-47% zmniejszenie zużycia wody w skali roku	-	-zmniejszenie energii elektrycznej o 18% -mniejsze zużycie jednorazowe gazu o 60% -nowy produkt- Vinasa – nawóz dla rolnictwa		-przewidziane jest zatrudnienie 11 osób, w tym jedno stanowisko umysłowe – inżynier procesu, pozostałe w systemie trzyzmianowym do obsługi instalacji
13.	Urząd Miasta Opola	Minimalizacja czynników – odpadów, wody, energii elektrycznej i cieplnej – na przykładzie Urzędu Miasta Opola	Iwona Sobiegraj Magdalena Buksa-Mendel Sebastian Smoliński	Bronisław Kamieniarz	30.000 l/rok	-35% zmniejszenie zużycia wody w skali roku	173.325	-zmniejszenie zużycia energii cieplnej o 20% -zmniejszenie zużycia energii elektrycznej		-zwiększenie świadomości ekologicznej w zakresie właściwego gospodarowania wodą
14.	Brzeska Fabryka Pomp i Armatury „MEPROZET” Sp. z o. o. w Brzegu	Odzysk zużytych mas formierskich i rdzeniowych w odlewni żeliwa	Mieczysław Kic	Iwona Bilińska	45.2 Mg/rok	-	20.202, 00	-zmniejszenie :		-
14.			Mieczysław Kic	Iwona Bilińska	45.2 Mg/rok	-	20.202, 00	pył węglowy olej „C” pokost lniany grafit bentonit odl. piasek	0,80Mg/r 0,60 Mg/r 0,60 Mg/r 0,80 Mg/r 1,2 Mg/r 45,2 Mg/r	-
15.	Miejskie składowisko odpadów w Kędzierzynie – Koźlu	Zmniejszenie ilości deponowanych odpadów komunalnych na kwaterze składowiska poprzez wykorzystanie frakcji palnej w cementowni	Krzysztof Ważny Dorota Tomala	Jolanta Pacek	-zmniejszenie ~ 60% w kwaterze	-	2.000000	-zmniejszenie ilości deponowanych odpadów komunalnych		-system pozyskiwania surowców wtórnych u źródła do pojemników rozstawionych na terenie miasta, a na terenie domków jednorodzinnych do worków
16.	Urząd gminy Komprachciece	Zorganizowanie selektywnej zbiórki odpadów niebezpiecznych poprzez wydzielenie ich ze strumienia odpadów komunalnych zbieranych przez mieszkańców gminy Komprachcice	Aleksandra Czech	Mirosław Ziemski	-zmniejszenie składowania odpadów niebezpiecznych o 5,82 Mg/rok	-	Zmniejszenie opłat z tytułu selektywnej zbiórki odpadów niebezpiecznych poprzez wydzielenie ich ze strumienia odpadów komunalnych w kodach: 200113 w Mg/rok 200114 w Mg/rok 200115 w Mg/rok 200117 w Mg/rok 200119 w Mg/rok 200121 w Mg/rok 200123 w Mg/rok 200126 w Mg/rok 200127 w Mg/rok 200129 w Mg/rok 200131 w Mg/rok 200133 w Mg/rok 200135 w Mg/rok 200137 w Mg/rok 0 1382,72 zł po wdrożeniu projektu	-zmniejszenie strumienia odpadów niebezpiecznych kierowanych na składowisko		-zmiana poglądów i pobudzenie inicjatyw ludzkich w zakresie ochrony środowiska -podniesienie poziomu kultury ekologicznej poprzez działalność informacyjną
17.	Indywidualne gospodarstwo rolne Ewy i Edwarda Grzeszczuk	Wprowadzenie zasad czystszej produkcji w indywidualnym gospodarstwie	Jan Piróg Jan Wyskida	Mirosław Ziemski	-	-	Oszczędność w zakupie nawozów sztucznych dzięki zastąpieniu gnojówką, co odpowiada 11 kg saletry amonowej, 13 kg soli potasowej, co daje wartość szacunkową 19,22 zł- w ramach projektu daje 130,14 zł 1 m³ soków kiszonkowych zastępuje 1 kg saletry amonowej 6,5 kg soli potasowej 5,0 kg superfosfatu granulowanego o wartości szacunkowej 17,75 zł- w ramach projektu wynosi 887,50 zł. Razem szacunkowa wartość wycieków wynosi 1118,14 zł.	-radykalne zmniejszenie zanieczyszczeń przez rozpad do środowiska, -recykling składników nawozowych – rokujące ich wykorzystanie.
18.	Urząd Miejski w Nysie	Wdrożenie systemu segregacji odpadów komunalnych na terenie gminy Nysa	Michał Baziuk Bernard Rutkowski	Iwona Bilińska	-	-	516 .510 zł	-pozyskanie surowców dla przemysłu w ilości 9 666,18 Mg -wydłużenie okresu eksploatacji kwatery o 12 miesięcy -zmniejszenie ilości wybranej grupy odpadów deponowanych o 30% do 2006 roku -dalsza segregacja odpadów
19.	Urząd gminy Lasowice Wielkie z/s w Lasowicach Małych	Minimalizacja odpadów papierniczych w urzędzie gminy	Grażyna Gondecka Anna Małysa	Mirosław Ziemski	-	-	248,51 /rok	-zmniejszenie zrzutu odpadu stałego do środowiska -o 138 kg makulatury poprzez wykorzystanie papieru jako surowca wtórnego -zmniejszenie zużycia surowca (kupowanego papieru) – o 135 kg/rok		-zmiana postaw ludzkich w miejscu pracy
20.	ZUP „Komunalnik” Sp. z o.o. w Głuchołazach	Ograniczenie ilości przyjmowanych odpadów na składowisko poprzez rozwinięcie programu segregacji odpadów	Tomasz Bolibczuk Zdzisław Matyjasik Bogusław Burycz	Iwona Bilińska			-zebrano 22 tony PETA, ok. 100 ton stłuczki szklanej, łącznie ok. 35.000 zł
21.	Przedsiębiorstwo Budowlane w Głubczycach	Minimalizacja nośników energetycznych	Grażyna Nogala Krzysztof Nogala	Iwona Bilińska
22.	Coca-Cola HBC Polska Sp. z o.o.	Minimalizacja odpadów opakowaniowych (PE, PHD, inne)	Marcin Toczek	Bronisław Kamieniarz				-zmniejszenie zużycia paliwa, a co za tym idzie obniżenie emisji spalin do atmosfery, -zmniejszenie ilości towarów przekazywanych do utylizacji (przechowywanie napojów na słońcu powoduje utratę wartości oraz skraca okres przydatności do spożycia)

Ponieważ szkolenie przeprowadzono zgodnie z przyjętym programem szkoleniowym obejmowało ono:

- zasady strategii CP,

- procedury minimalizacji odpadów, planowanie i organizację procesu minimalizacji odpadów i działań CP,

- fazę oceny (audit CP, bilansowanie oddziaływania na środowisko, ustalanie priorytetów),

- fazę analizy warunków wykonalności projektu,

- fazę wdrożenia przyjętych rozwiązań,

- systemy zarządzania środowiskiem,

- problemy analizy ekonomicznej i finansowej w aspekcie opłacalności wdrożonych rozwiązań CP,

- zarządzanie samorządem, przedsiębiorstwem, instytucją i kreowanie polityki środowiskowej,

- zagadnienia i wymagania prawne z obszaru ochrony środowiska.

Opracowane projekty minimalizacji odpadów w ramach szkolenia Czystsza Produkcja a ochrona środowiska objęły:

- zmiany technologiczne,

- zmiany w materiałach wyjściowych,

- zmiany w produkcie,

- recykling,

- odzysk,

- procesy inwestycyjne,

- działania o charakterze organizacyjno-porządkowym.

Idea tego szkolenia objęła dobrowolne, udokumentowane zobowiązanie ciągłego zmniejszania negatywnego oddziaływania na środowisko wynikającego z jej działań, usług i wyrobów w samorządzie, instytucji, przedsiębiorstwie. Pozwoliła ukierunkować do wdrażania sformalizowanych systemów zarządzania środowiskiem jak ISO 14001 i EMAS oraz do wypełnienia wymagań objętych dyrektywą IPPC (pozwoleń zintegrowanych).

Na uwagę zasługuje fakt, że ten projekt w ramach środków unijnych doczekał się realizacji jedynie w województwie opolskim.

W dalszej części Biuletynu przedstawiono poszczególne projekty przygotowane w czasie realizacji opisanego projektu.

[1] Przewodnicząca Oddziału Opolskiego Stowarzyszenia „Polski Ruch Czystszej Produkcji”